Oy qovun

Xorazmning chekkasida, qumlar ariqlargacha yetib keladigan joyda keksa polizchi Rahim bobo nevarasi Gulnoz bilan yashardi. Har yozda ularda atrofdagi eng shirin qovunlar yetilardi — «gulobi», «bahor», «qo'ybosh». Odamlar Rahim bobo yer uchun alohida so'z biladi, deyishardi.

Bir kechasi Gulnoz suv ichgani hovliga chiqdi va qotib qoldi: polizning o'rtasida bir qovun nur sochib turardi. Sariq ham emas, yashil ham emas — oydek kumushrang. Undan mayin-mayin nur taralar, atrofida tungi kapalaklar aylanardi.

— Bobo! — shivirladi qizcha. — Oy bizning polizga tushib qolibdi!

Bobosi chiqib, uzoq qaradi va jilmaydi:

— Mening bobom aytib bergan edi: yuz yilda bir marta oy butun umri yerda halol mehnat qilgan odamga bitta qovun sovg'a qiladi. Kim uni so'yib, hamma bilan baham ko'rsa — uning uyi hech qachon bo'sh bo'lmaydi. Kim o'zi uchun yashirsa — unda qovun oddiy qovoqqa aylanadi.

Nur sochadigan qovun haqidagi mish-mish tezda badavlat Jabbor boyga yetib bordi. Uning yuzta sandig'i, ikki yuzta qo'yi bor edi-yu, bitta ham do'sti yo'q edi.

Boy polizga oq otda keldi va yerga bir xalta tanga tashladi:

— Chol, qovunni menga sot! Uni sandiqqa solib, yolg'iz o'zim tomosha qilaman. Bunday xazina kambag'allar uchun emas.

— U sotilmaydi, — xotirjam javob berdi Rahim bobo. — Uni sovg'a qilishadi, sotib olishmaydi.

Boy g'azablandi. Kechasi u xizmatkorlarini yubordi va ular qovunni o'g'irlab ketishdi. Jabbor uni eng chekkadagi sandiqqa qamab, uchta qulf osdi va mamnun bo'lib uxlagani yotdi.

Ertalab u sandiqni ochdi — va kulrang, burishgan qovoqni ko'rdi. Oltinlari yotgan sandiq tubida esa faqat siniq sopollar qolgan edi. Ochko'zlik mo'jizalarni saqlay olmaydi: u ularni bo'shliqqa aylantiradi.

Qovun yo'qolganda Gulnoz juda xafa bo'ldi. Lekin keyingi kechasi polizda yana nimadir nur sochdi — oy o'z sovg'asini uni kutayotgan joyga qaytardi.

Bu safar Rahim bobo kutib o'tirmadi. Ertalab u barcha qo'shnilarni chaqirdi, hovliga katta dasturxon yozdi va oy qovunni so'ydi. Bo'laklar hammaga yetdi: bolalarga, qariyalarga, cho'ponlarga, hatto yo'ldan o'tayotgan musofirga ham. Eti asaldek shirin va tungi shabadadek salqin edi.

Va mo'jiza yuz berdi: keyingi yili har bir urug'dan yangi poliz o'sib chiqdi. Butun qishloqning qovunlari shunday hosil berdiki, ularni Xiva va Urganch bozorlariga olib borishardi, Xorazm haqida esa «U yerda qovunlar oydan ham shirin», deb gapira boshlashdi.

Jabbor boy ham keldi — ozg'in, sarosimada, otsiz va sandiqsiz. Rahim bobo indamay unga bir bo'lak qovun uzatdi. Boy umrida birinchi marta «rahmat» dedi — va o'sha oqshom uning birinchi do'sti paydo bo'ldi.

Shunday bo'lib qoldi: Xorazmda hozirgacha mehmonlarni eng yaxshi qovun bilan siylashadi. Chunki baham ko'rilgan quvonch ko'payadi.