Bug'doy doni

Bir qishloqda Nilufar ismli qizcha yashardi. Bir bahor kuni u yo'lda birgina bug'doy donini topib oldi. Kimdir tegirmonga qop olib ketayotgan ekan, don tushib qolibdi.

— Bitta dondan nima foyda? — kuldi qo'shni bola Rustam. — Uni hatto chumchuq ham sezmaydi. Tashla!

Lekin Nilufar buvisining gaplarini esladi: «Non bitta dondan boshlanadi». U donni uyga olib keldi va tomorqaning bir burchagiga ekdi.

Qizcha har kuni ertalab yerni ariq suvi bilan sug'orar, tovuqlarni haydar va niholni eski do'ppi bilan quyoshdan himoya qilardi. Rustam yanada qattiqroq kulardi:

— Bitta o't uchun shuncha kuch sarflayapsan!

— Bu o't emas, — xotirjam javob berardi Nilufar. — Bu boshlanish.

Yozga borib dondan baland oltin boshoq o'sib chiqdi. Nilufar uni ehtiyotkorlik bilan yanchganida, kaftida qirqta don paydo bo'ldi.

Vasvasa katta edi: ularni tegirmonga olib borib, kichkinagina non yopish mumkin edi. Lekin qizcha o'ylab ko'rib, qirqtasini ham yana ekdi.

Keyingi yili tomorqada qirqta boshoq tebranardi. Don shunchalik ko'payib ketdiki, endi kaftlarga sig'masdi — Nilufar ularni avval piyolaga, keyin ko'zaga, keyin xaltachaga yig'di.

Rustam endi kulmasdi. U devor yonida turib, Nilufarning kichkina oltin dalachani o'rayotganini tomosha qilardi.

— Qara, — dedi u xijolat bo'lib, — yordam bersam maylimi? Bu yil bizning uyda hosil yomon bo'ldi.

— Albatta, — javob berdi Nilufar. — Dalani birga o'stirishsa, tezroq o'sadi.

Bir necha yil o'tdi. Bitta dondan butun bir dala o'sib chiqdi, uni Nilufar va Rustam qo'shnilar bilan birga ekishardi. Kuzda butun qishloq o'rimga chiqdi, keyin esa har bir uyda tandirdan chiqqan issiq non hidi taraldi.

Qishloqdagi eng dono inson — keksa oqsoqol hammani katta chinor tagiga yig'ib so'radi:

— Bu non qayerdan kelganini bilasizmi?

Odamlar yelka qisishdi. Shunda Rustam oldinga chiqdi va yo'ldagi bitta don haqida, qizcha niholni yopib turgan do'ppi haqida va u yemay, yana ekkan qirqta don haqida gapirib berdi.

Oqsoqol uzoq jim turdi, keyin dedi:

— Bilim ham xuddi shunday. Bitta qoida, bitta yangi so'z, bitta yechilgan masala arzimas narsa bo'lib tuyuladi. Lekin har kuni hech bo'lmaganda bitta «don» eksang, bir necha yildan keyin sening butun bir dalang bo'ladi.

O'shandan beri bu qishloqda bir odat bor: har bir bola bahorda o'zining bitta donini ekadi. Hamma katta narsa kichikdan boshlanishini esda tutish uchun.