Alisher Navoiy — ona tilini ulug'lagan shoir

Nizomiddin Mir Alisher 1441-yilda Hirotda — Sharqning eng go'zal va ilmli shaharlaridan birida tug'ilgan. Bolaligidanoq u kattalarni hayratda qoldirardi: minglab she'riy satrlarni yoddan bilar va o'zi ham she'r yoza boshlagan edi.

Maktabda uning do'sti Husayn Boyqaro — Xurosonning bo'lajak hukmdori bo'ldi. Bu do'stlikni ular butun umr saqlab qolishdi.

Alisher ikki tilda yozgan: fors tilida — Foniy taxallusi bilan, turkiy (eski o'zbek) tilida esa — «kuyli, ohangdor» ma'nosini bildiruvchi Navoiy nomi bilan. Butun dunyo uni aynan shu nom bilan biladi.

O'sha davrda ko'pchilik haqiqiy she'riyatni faqat fors tilida yozish mumkin deb hisoblardi. Navoiy buning aksini isbotladi. U turkiy tilda beshta katta dostondan iborat «Xamsa»ni yaratdi:

• «Hayrat ul-abror» — donolik va axloq haqida;
• «Farhod va Shirin» — muhabbat va mehnat haqida;
• «Layli va Majnun» — vafoli muhabbat haqida;
• «Sab'ai sayyor» («Yetti sayyora») — adolat haqida;
• «Saddi Iskandariy» («Iskandar devori») — dono hukmdor haqida.

1499-yilda u «Muhokamat ul-lug'atayn» («Ikki til muhokamasi») risolasini yozib, turkiy tilning boyligini isbotlagan. Bugun Navoiy o'zbek adabiyotining asoschisi hisoblanadi.

Navoiy nafaqat shoir, balki davlat arbobi — do'sti Husayn Boyqaro saroyida vazir ham bo'lgan. U boyligini odamlarga sarflagan: uning buyrug'i va mablag'i bilan madrasalar, kutubxonalar, shifoxonalar, ko'priklar, karvonsaroylar va hammomlar qurilgan. U yosh shoirlar, rassomlar va olimlarga yordam bergan.

Navoiy 1501-yilda Hirotda vafot etgan. Uning nomi bilan shaharlar, ko'chalar, teatrlar va kutubxonalar atalgan, O'zbekistonda esa Navoiy shahri bor. Uning satrlari bugun ham o'rgatadi.

Uning ilm haqidagi asosiy fikrlaridan biri: bilim olmagan inson o'z qadrini bilmaydi.

O'ylab ko'r

Navoiy uchun ona tilida yozish nega muhim edi? Sen o'z tilingning go'zalligini qanday isbotlagan bo'larding?