Uzoqroq emas, aqlliroq o'qi: 7 usul

O'qishning eng mashhur usuli — darslikni qayta-qayta o'qish. Va eng samarasizi. Matnni qayta o'qiganingda u tanish tuyuladi va miya xulosa qiladi: «Men buni bilaman». Lekin matnni tanish va uni nazorat ishida eslash — butunlay boshqa narsalar.

Psixologlar buni bilim illyuziyasi deb atashadi. Tasavvur qil, sen bir binoning yonidan yuz marta o'tgansan, lekin uning old tomonini chiza olmaysan. Sen uni taniysan, lekin eslay olmaysan.

Yaxshi xabar: 2–3 barobar yaxshiroq ishlaydigan usullar bor. Ular bir lahzada biroz ko'proq kuch talab qiladi, lekin imtihon oldidan soatlarni tejaydi. Bu usullarning barchasidagi asosiy tamoyil: xotira ma'lumot boshingga kirganda emas, balki sen uni u yerdan chiqarib olganingda mustahkamlanadi.

Bu kitobda

• Faol eslash
• Intervalli takrorlash
• Pomidor usuli
• O'z so'zlaring bilan tushuntirish
• Mavzularni almashtirib o'qish
• Uyqu va harakat
• O'z rejangni qanday tuzish

Paragrafni o'qidingmi — darslikni yop va asosiysini eslashga harakat qil. Ovoz chiqarib, qog'ozga yoki xayolan. Beshta fikrdan uchtasini eslay oldingmi? Och va nimani o'tkazib yuborganingni ko'r. Mana shu faol eslash.

Nega bu ishlaydi: har safar bilimni xotiradan kuch bilan chiqarib olganingda, miya unga kengroq yo'l ochadi. Bir mashhur tajribada o'qigandan keyin o'zini bir marta tekshirgan talabalar bir haftadan keyin matnni ikki marta o'qiganlarga qaraganda taxminan 50% ko'proq eslab qolishgan.

Qanday qo'llash kerak

• Har bir mavzudan keyin o'zingga 3 ta savol ber va yordamsiz javob ber.
• Testlarni oxirida emas, o'qish jarayonida yech — test ham o'rgatadi.
• Kartochkalar yasa: bir tomonida savol, boshqa tomonida javob.

e-Teacher'da buning uchun har bir mavzudan keyin test va «Kartochkalar» bo'limi bor. Mashq testida xato qilish qo'rqinchli emas: sen payqagan va tuzatgan xato eng yaxshi eslab qolinadi.

Hali XIX asrda nemis olimi German Ebbingauz «unutish egri chizig'i»ni kashf qilgan: agar yangi narsani takrorlamasak, bir kundan keyinoq uning katta qismini yo'qotamiz. Lekin har bir takrorlash egri chiziqni yotiqroq qiladi — bilim uzoqroq saqlanadi.

Sir shundaki, hamma narsani har kuni takrorlash emas, balki kerakli paytda — aynan unuta boshlaganingda takrorlash kerak. Masalan: bir kundan keyin, 3 kundan keyin, bir haftadan keyin, 2 haftadan keyin, bir oydan keyin. Beshta qisqa takrorlash — va mavzu sen bilan uzoq vaqt qoladi.

Qanday qo'llash kerak

• Imtihon oldidan hammasini bir kechada o'rganma: «yodlash» bir necha kunda unutiladi.
• Tayyorgarlikni turli kunlardagi qisqa mashg'ulotlarga bo'l.
• e-Teacher'dagi «Kartochkalar»dan foydalan: ular kartochkani qachon qayta ko'rsatishni o'zlari hisoblaydi — bu aynan intervalli takrorlash.

Kuniga o'n daqiqalik takrorlash yakshanbadagi uch soatdan ko'proq foyda beradi.

Italiyalik Franchesko Chirillo talabalik yillarida o'qishga diqqatini jamlay olmagan. U pomidor shaklidagi oshxona taymerini olib, o'zi bilan kelishib oldi: 25 daqiqa — faqat o'qish, keyin 5 daqiqa dam olish. Shunday qilib «Pomidor» usuli paydo bo'ldi.

Qoidalar

• Bitta vazifani tanla: masalan, «paragrafni o'qish va testdan o'tish».
• Taymerni 25 daqiqaga qo'y. Telefon — ekrani pastga yoki boshqa xonaga.
• Signalgacha ishla. Chalg'idingmi — shunchaki vazifaga qayt.
• 5 daqiqa dam: o'rningdan tur, suv ich, derazaga qara (lekin ijtimoiy tarmoqlar lentasiga emas!).
• To'rtta «pomidor»dan keyin — 15–30 daqiqalik katta tanaffus.

Nega bu ishlaydi: 25 daqiqani boshlash qo'rqinchli emas, qisqa dam esa miyani charchatmaydi. Bundan tashqari, kun davomida nechta «pomidor» qilganingni ko'rasan — bu ruhlantiradi.

Maslahat: agar 25 daqiqa ko'p bo'lsa, 15 dan boshla. Asosiysi — boshlash.

4-usul. Boshqaga tushuntir

Fizik Richard Feynman aytgan: agar biror narsani oddiy so'zlar bilan tushuntira olmasang, demak o'zing ham oxirigacha tushunmagansan. Mavzuni ukangga, do'stingga yoki hatto o'yinchoq ayiqchaga aytib berishga harakat qil. Qoqilgan joylaring — qayta o'rganish kerak bo'lgan bo'shliqlar.

5-usul. Mavzularni almashtir

Bir turdagi 20 ta masalani ketma-ket yechish o'rniga ularni aralashtir: 5 ta kasrlarga, 5 ta foizlarga, 5 ta tenglamalarga. Avvaliga bu qiyinroq tuyuladi, lekin miya eng muhimini o'rganadi — qaysi usulni qachon qo'llashni tushunishni. Axir imtihonda ham masalalar aralash keladi.

6-usul. Uyqu va harakat

Uyqu paytida miya kunduzgi bilimlarni uzoq muddatli xotiraga «ko'chirib yozadi». Imtihon oldidan uyqusiz tun o'rganganlaringning bir qismini o'chirib yuboradi. O'quvchilarga 8–10 soat uyqu kerak.

Harakat ham yordam beradi: hatto 15 daqiqalik sayr diqqatni yaxshilaydi. «Pomidorlar» orasidagi tanaffusni faol qil — aylanib kel yoki badantarbiya qil.

Barcha usullar birgalikda yaxshiroq ishlaydi. Mana bugunoq boshlash mumkin bo'lgan oddiy reja namunasi:

Har kuni (30–40 daqiqa)

• 1 «pomidor»: yangi mavzu — o'qish va darhol testdan o'tish (faol eslash).
• 10 daqiqa: e-Teacher taklif qilgan kartochkalarni takrorlash (intervalli takrorlash).
• Uxlashdan oldin: kunning 3 ta asosiy fikrini eslash.

Haftada bir marta

• «O'tilganlarni takrorlash» — eski mavzular bo'yicha aralash kviz (almashtirish).
• Kimgadir bitta qiyin mavzuni tushuntirish.
• Rejada nima chiqqanini belgilash va keyingi haftaga maqsad qo'yish.

Asosiy qoida

Haftada bir marta 3 soatdan ko'ra har kuni 20 daqiqa yaxshiroq. Doimiylik iste'doddan ustun keladi. Bir kun chiqmadimi — hechqisi yo'q, shunchaki ikki kun ketma-ket o'tkazib yuborma.

Omad! Sen birinchi qadamni allaqachon qo'yding — bu kitobni oxirigacha o'qib chiqding.