Kasbni qanday tanlash

Yaxshi kasb uchta doiraning kesishgan joyida bo'ladi. Savollarga halol javob ber — yaxshisi yozma ravishda.

1. Menga nima qiziq?

Nima haqida soatlab gapira olasan? Qanday videolarni ko'rasan, qaysi kitoblarni majburlamasa ham o'qiysan? Qaysi darslar sezilmay o'tib ketadi? Qiziqish — bu yoqilg'i: usiz hatto serdaromad ish ham tez joningga tegadi.

2. Menda nima yaxshi chiqadi?

O'qituvchilar, do'stlar, ota-onang seni nima uchun maqtashadi? Nimani boshqalardan tezroq va yaxshiroq qilasan — tushuntirasan, chizasan, hisoblaysan, tuzatasan, kelishasan? Qobiliyatni rivojlantirish mumkin, lekin kuchli tomondan boshlash osonroq.

3. Nima uchun pul to'lashga tayyor?

Bu ishga hozir va 10 yildan keyin talab bormi? O'zbekistonda bunday odamlar qayerda ishlaydi? Ular qancha topishadi?

Mashq

Uchta doira chiz va har biriga 5–7 banddan yoz. Bir yo'la ikki-uchta doiraga tushadigan kasblar — sening nomzodlaring. Ro'yxat g'alati chiqsa qo'rqma: «chizaman + texnikani yaxshi ko'raman + odamlarga kerak» — bu, masalan, sanoat dizayneri.

Kasblar minglab, lekin ularni inson nima bilan ishlashiga qarab bo'lish qulay:

• Inson — inson: shifokor, o'qituvchi, psixolog, menejer, sotuvchi. Kirishimlilik va sabr kerak.
• Inson — texnika: muhandis, dasturchi, mexanik, uchuvchi. Mantiq va qurilmalarga muhabbat kerak.
• Inson — belgi (raqamlar, matnlar, kod): buxgalter, tahlilchi, tarjimon, yurist. Diqqat va sabr-toqat kerak.
• Inson — tabiat: agronom, biolog, ekolog, veterinar. Kuzatuvchanlik va tiriklikka muhabbat kerak.
• Inson — badiiy obraz: dizayner, montajchi, arxitektor, musiqachi. Tasavvur va did kerak.

Qaysi bir-ikki tur senga yaqinroq ekanini aniqla — bu qidiruvni bir necha barobar toraytiradi.

Kelajak kasblari

Avtomatlashtirish odatiy vazifalarni almashtiradi, lekin ma'lumotlar bilan ishlay oladigan, kontent yarata oladigan, davolaydigan, o'qitadigan, o'ylab topadigan va kelisha oladiganlarga talab o'sib bormoqda. O'zbekistonda IT (IT Park), turizm, tibbiyot, agrotexnologiyalar, qurilish va energetika faol rivojlanmoqda.

Mashq

Nomzodlaringdan 3 ta kasbni yozib ol va har biri haqida bil: qayerda o'qitiladi, o'qishga kirish uchun qaysi fanlar kerak, yangi boshlovchiga qancha to'lashadi.

1–3 ta orzudagi kasb bo'lsa, ularni o'qish bilan bog'lash vaqti keldi.

1-qadam. Yo'nalishlar va OTMlar

Kerakli kasb qaysi bakalavriat yo'nalishlarida va qaysi OTMlarda o'qitilishini top. Har bir yo'nalish uchun DTM o'z mutaxassislik fanlarini belgilaydi. Masalan, tibbiyot uchun odatda biologiya va kimyo, IT va muhandislik uchun — matematika va fizika, iqtisodiyot uchun — matematika va chet tili muhim. Aniq talablarni har yili qabul kampaniyasining rasmiy saytida tekshir.

2-qadam. Mutaxassislik fanlari — birinchi o'rinda

DTMda mutaxassislik fanlari uchun ko'proq ball beriladi, shuning uchun asosiy vaqtni ularga ajratish kerak. e-Teacher'da har bir fan bo'yicha 5–11-sinf dasturini o'tish va testlar bilan o'zingni tekshirish mumkin.

3-qadam. Vaqt bo'yicha reja

• O'qishga kirishdan 2 yil oldin: mutaxassislik fanlari nazariyasini o'tish, oldingi sinflardagi bo'shliqlarni yopish.
• 1 yil oldin: faol amaliyot, sinov testlari, kartochkalar bilan takrorlash.
• Oxirgi 3 oy: variantlarni vaqtga yechish, xatolar ustida ishlash.

Maslahat

Yo'nalishni faqat «obro'» uchun yoki do'stlar shunday degani uchun tanlama. U yerda 4 yil o'qiysan va ko'p yillar ishlaysan.

Bu seniki yoki yo'qligini tushunishning eng yaxshi usuli — kasb haqida faqat o'qish emas, uni haqiqatda sinab ko'rish.

Hozirning o'zida qanday sinab ko'rish mumkin

• Shu kasbdagi odam bilan gaplash: ishda unga nima yoqishi va nima g'ashiga tegishini, oddiy kun qanday o'tishini so'ra.
• Mini-loyiha qil: video montaj qil, logotip chiz, oddiy dastur yoz, oilaning oylik byudjetini hisobla, o'simlik o'stir va kuzatuv kundaligini yurit.
• Yo'nalish bo'yicha to'garak, olimpiada yoki yozgi maktabga yozil.
• Tanishlarga yordam ber: do'konning ijtimoiy tarmoqdagi sahifasini yuritish, taqdimot tayyorlash, kompyuterni sozlash.
• Kirish kurslarini o't — masalan, e-Teacher'dagi «Kasblar» bo'limida.

Bu seniki ekanini qanday bilish mumkin

Sinovdan keyin o'zingga savol ber: qiyin bo'lgan paytda ham qiziq edimi? Yana bitta loyiha qilging kelyaptimi? Agar ha bo'lsa — sen to'g'ri yo'ldasan. Agar yo'q bo'lsa — bu ham ajoyib natija: mos kelmaydigan variantni o'chirib, yillarni tejading.

Kurs yakuni

• Qiziqish, qobiliyat va talabning kesishgan joyini qidir.
• O'z kasb turlaringni aniqla.
• Maqsadni DTM fanlari bilan bog'la va reja tuz.
• Qo'l bilan sinab ko'r — va qarorni o'zgartirishdan qo'rqma.

Kasb bir marta va umrbod tanlanmaydi. Ko'pchilik uni hayotida bir necha marta o'zgartiradi. Asosiysi — harakatni boshlash. Omad!